Yapay zeka kullanım beyanı, tez veya akademik çalışmanızda AI araçlarını (ChatGPT, Gemini, Claude, Copilot vb.) hangi amaçla ve ne kapsamda kullandığınızı resmi olarak bildirdiğiniz belgedir. YÖK'ün 2024 sonrası etik rehberine göre, AI kullanıldıysa beyan zorunludur. Beyanda kullanılan aracın adı, kullanım amacı, kapsamı ve insan katkısı belirtilmelidir. Beyan formunu üniversitenizin Enstitü Müdürlüğü'nden edinebilirsiniz. Teslim öncesi ücretsiz AI dedektör ile metninizi tarayarak beyan kararınızı destekleyebilirsiniz.
Neden Yapay Zeka Kullanım Beyanı Gerekli?
YÖK'ün temel ilkesi "yasaklama değil, şeffaflık"tır. Beyan zorunluluğunun nedenleri:
- Akademik dürüstlük: Araştırmacının özgün katkısı ile AI desteği arasındaki sınırın netleştirilmesi
- Etik sorumluluk: AI çıktılarındaki olası hatalar, halüsinasyonlar ve taraflılıkların sorumluluğunun tanımlanması
- Kurumsal uyum: Üniversitelerin ve YÖK'ün AI kullanımını denetleyebilmesi
- Yaptırım riski: Beyan yapılmadan AI kullanımı tespit edildiğinde tez reddi, disiplin soruşturması ve hatta diploma iptali gibi yaptırımlar uygulanabilir
Detaylı bilgi icin YÖK Yapay Zeka Kullanım Kuralları 2026 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Beyan Formunda Hangi Bilgiler Yer Almalı?
Eksiksiz bir yapay zeka kullanım beyanında bulunması gereken dört temel bilgi:
- Kullanılan araçlar: AI aracının adı, versiyonu ve erişim tarihi.
Ornek: "ChatGPT (GPT-4o, OpenAI, Nisan 2026)" - Kullanım amacı: AI aracının ne icin kullanıldığı.
Ornek: "İngilizce özet (abstract) çevirisi kontrolü", "Dil bilgisi düzeltmesi", "Literatür taramasında kaynak önerisi" - Kullanım kapsamı: Hangi bölümlerde, ne ölçüde AI desteği alındığı.
Ornek: "Yalnızca Bölüm 5 - İngilizce Özet bölümünde çeviri kontrolü amacıyla" - İnsan müdahalesi: AI çıktısı üzerinde yapılan değişiklikler ve doğrulama.
Ornek: "AI önerilerinin %80'i düzenlenmiş, tüm kaynaklar bağımsız olarak doğrulanmıştır"
Adım Adım Beyan Yazma Rehberi
- Enstitü formunu edinin: Üniversitenizin Enstitü Müdürlüğü web sitesinden güncel AI kullanım beyanı formunu indirin. Form henüz ayrı olarak sunulmamışsa, mevcut etik beyanname formunu kullanın
- AI kullanım kaydınızı çıkarın: Tez sürecinde hangi AI araçlarını, ne zaman, hangi bölümler icin kullandığınızı listeleyin
- Kullanım kategorisini belirleyin: Her kullanımı sınıflandırın: dilbilgisi kontrolü, çeviri, kaynak önerisi, veri görselleştirme, metin düzenleme vb.
- İnsan katkısını belirtin: AI çıktısını ne kadar değiştirdiğinizi, hangi kontrolleri yaptığınızı açıklayın
- Net ve kısa yazın: Beyan metninde gereksiz detaydan kaçının, ancak eksik bırakmayın
- Danışmanınıza gösterin: Beyan metnini danışmanınızla paylaşarak onay alın
- Formu tez dosyasına ekleyin: Beyan formunu tez teslim belgelerine dahil edin
Örnek Beyan Metinleri
Ornek 1: Yalnızca Dilbilgisi Kontrolü
"Bu tez çalışmasında ChatGPT (GPT-4o, OpenAI, Mart 2026 versiyonu) yalnızca dilbilgisi ve yazım kontrolü amacıyla kullanılmıştır. AI aracı metin üretimi, veri analizi veya argüman geliştirme amacıyla kullanılmamıştır. AI önerileri yazar tarafından değerlendirilmiş ve uygun bulunanlar düzenlenmiştir."
Ornek 2: Çeviri ve Kaynak Desteği
"Bu çalışmada DeepL (Pro versiyonu, Şubat 2026) İngilizce özet çevirisi kontrolü icin; Google Gemini (Gemini 2.0, Nisan 2026) ise literatür taramasında kaynak önerisi amacıyla kullanılmıştır. AI tarafından önerilen tüm kaynaklar bağımsız olarak doğrulanmış, doğrulanamayan öneriler çalışmadan çıkarılmıştır. Metin üretimi, veri analizi veya sonuç yorumlama amacıyla AI kullanılmamıştır."
Ornek 3: Hiç AI Kullanılmadıysa
"Bu tez çalışmasının hiçbir aşamasında yapay zeka destekli metin üretim, düzenleme, çeviri veya veri analizi aracı kullanılmamıştır. Tezin tüm bölümleri yazar tarafından özgün olarak kaleme alınmıştır."
Not: Yukarıdaki örnekler genel şablonlardır. Üniversitenizin talep ettiği form formatına uyarlayarak kullanınız.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Dürüst olun: Kullanmadığınız bir aracı beyanda belirtmeyin; kullandığınızı ise gizlemeyin
- Spesifik olun: "AI kullandım" yerine aracın adını, versiyonunu ve kullanım bölümünü belirtin
- Kaynakları doğrulayın: AI tarafından önerilen tüm referansları bağımsız olarak kontrol edin. AI hayali kaynak üretebilir
- Güncel formu kullanın: Üniversiteler beyan formlarını sürekli güncellemektedir. Teslim tarihine yakın güncel formu edinin
- Danışman onayı alın: Beyan metnini danışmanınızla paylaşarak uygunluğunu teyit ettirin
Beyan Öncesi AI Dedektör Kontrolü
Beyan formunu doldurmadan önce metninizi TezMakale AI Dedektör ile taramanız önerilir:
- AI kullandıysanız: Tarama sonucu, beyan formundaki "kapsam" bilgisini destekler ve danışmanınıza somut veri sunar
- AI kullanmadıysanız: Tarama, yanlış pozitif riskini önceden tespit etmenizi sağlar. Türkçe akademik metinlerin doğal yapısı nedeniyle insan yazısı bile AI sinyali verebilir
TezMakale AI Dedektör tamamen ücretsizdir, kayıt gerektirmez ve taradığınız metin hiçbir şekilde kaydedilmez. Hemen deneyin.