Bu sayfada
Consensus ve Elicit, genel sohbet botlarından farklı olarak akademik yayın veri tabanlarında arama yapan ve bulduğu makaleleri yapay zekâyla özetleyen araştırma asistanlarıdır. Elicit kendi yardım sayfasına göre Semantic Scholar, PubMed ve OpenAlex'teki 138 milyondan çok makalede arar. Consensus ise üniversite kütüphanelerinin rehberlerine göre Semantic Scholar, OpenAlex ve kendi taramasından gelen 200 milyonu aşkın makalede arar. İkisi de literatür taramasının başında konuyu tanımak ve ilgili çalışmaları bulmak için yararlıdır. Ama özetleri makalenin yerine geçmez; bulduğunuz her kaynağı açıp okumanız ve künyesini doğrulamanız gerekir.
Sohbet botlarından farkı ne?
Genel sohbet botları kaynak uydurabilir. Walters ve Wilder, Nisan 2023'te ChatGPT'ye yazdırdıkları kısa derlemelerdeki künyelerin GPT-3.5'te yüzde 55'inin, GPT-4'te yüzde 18'inin uydurma olduğunu buldu. Linardon ve arkadaşlarının Haziran 2025'teki GPT-4o denemesinde künyelerin yüzde 19,9'u uydurmaydı. Walters ve Wilder'a göre ChatGPT temelde bir bilgi işleme aracı değil, bir dil işleme aracıdır.
Consensus ve Elicit ise önce veri tabanından gerçek makaleleri getirir, sonra onları özetler. Bu yüzden önerdikleri kaynaklar var olan makalelerdir; hata riski daha çok özetlerde ve makalelerden çıkarılan bilgilerde kalır. Elicit kendi yardım sayfasında, modellerin bir makalenin inceliğini kaçırabileceğini ya da bir sayının neyi gösterdiğini yanlış anlayabileceğini yazar.
Consensus ne yapar?
- Ne için kullanılır? Oregon State Üniversitesi Kütüphanesi'nin rehberine göre Consensus, akademik araştırma içeriğine odaklanan bir yapay zekâ arama aracıdır; genel sorular için değil, hakemli literatürü aramak için kullanılır.
- Nerede arar? Aynı rehbere göre Semantic Scholar'da, OpenAlex'te ve kendi taramasında arar. Web of Science gibi abonelikli veri tabanlarının içeriğinde arama yapmaz.
- Nasıl yanıt verir? Ohio Üniversitesi Kütüphanesi'nin rehberine göre her sorguda önce en ilgili makaleleri getirir, sonra en üstteki sonuçları inceleyip bulguların bir sentezini üretir. Her yanıt kaynaklara bağlanır.
- Consensus Meter. Evet ya da hayır diye yanıtlanabilecek bir soru sorduğunuzda, soruyu doğrudan yanıtlayan en az beş makale varsa makalelerin ne kadarının görüşe katıldığını gösteren bir ölçek, anlatı halinde bir özet ve bir tablo verir.
- Ücret. Consensus'un sitesinde ücretsiz arama seçeneği ve ücretli planlar var. Bazı üniversiteler, daha kapsamlı arama ve rapor özelliklerini içeren kurumsal sürümü öğrencilerine sağlıyor.
Elicit ne yapar?
- Nerede arar? Elicit'in yardım sayfasına göre Semantic Scholar, PubMed ve OpenAlex'ten gelen 138 milyondan çok makalede arar; koleksiyon haftada bir güncellenir.
- Nasıl arar? Anahtar sözcük eşleşmesi yerine kavramsal benzerliğe dayanan anlamsal bir arama kullanır.
- Ne üretir? Bulduğu makaleleri tabloya döker ve seçtiğiniz bilgileri, örneğin örneklem büyüklüğünü ya da bulguları, sütunlar halinde çıkarır. Rapor ve sistematik derleme iş akışları da vardır.
- Kendi makalelerinizle. PDF yükleyebilir ya da Zotero kütüphanenizi aktarabilirsiniz. Elicit'e göre yüklenen PDF'ler şifrelenir, yalnız sizin hesabınızda kalır ve Elicit'in makale koleksiyonuna eklenmez.
- En iyi çalıştığı alan. Elicit'e göre şimdiye kadar ampirik araştırmalara, örneğin sosyal bilimlerde ve biyotıpta randomize kontrollü çalışmalara odaklanılmıştır.
- Ücret. Ücretsiz Basic planda arama ve özetler sınırsız; araştırma ajanı ve raporlar sınırlıdır. Ücretli planlar ve akademik indirim vardır; Elicit ücretsiz akademik erişim sunmuyor.
Nelere dikkat etmeli?
- Özet makalenin yerine geçmez. Çelik ve arkadaşlarının aktardığı tabloda, makaleleri Semantic Scholar gibi bir veri tabanında arayıp özetleyen araçlar önceki çalışmaları bulmak için önerilir; ama özetlere güvenilmemesi ve makalelerin tek tek okunması gerektiği de yazılır.
- Kaliteyi araç değerlendirmez. Elicit, kötü bir çalışmanın bulgularını iyi bir çalışmanınki gibi özetlediğini kendisi belirtir; atıf sayısı ya da dergi gibi ipuçları kusurludur. Yöntemi ve örneklemi kendiniz değerlendirin.
- Tek yanlı aramayın. Elicit, doğrulama yanlılığından kaçınmak için bir görüşün farklı yanlarını savunan makaleleri de aramayı önerir.
- Aramayı kaydedin. Yapay zekâ araçları aynı soruya farklı zamanlarda farklı sonuç verebilir. YÖK'ün rehberi, tekrar edilemeyen bir yöntemle üretilmiş sonuçların literatüre girmesini etik sorun doğurabilecek durumlar arasında sayar. Hangi aracı, hangi soruyla ve hangi tarihte kullandığınızı not edin.
- Türkçe literatürü ayrıca arayın. Türkçe çalışmalar için TR Dizin, DergiPark ve YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde de arama yapın. Akademik Asistan'ın literatür adımı kavramlarınızdan arama dizeleri kurar ve aramayı bu kaynaklarla Google Akademik'te açar.
- Künyeyi doğrulayın. Kaynağı Google Akademik'te ve yayıncının sitesinde arayın. Linardon ve arkadaşlarının denemesinde DOI'si verilen uydurma künyelerin yüzde 64'ünde DOI çalışıyordu ama ilgisiz makalelere gidiyordu; DOI'nin açılması tek başına yetmez.
- Metni olduğu gibi kopyalamayın. Elicit de içeriğinin çalışmanıza olduğu gibi yapıştırılmamasını önerir; araç, konuyu anlamanıza yardım etmek içindir.
- Kişisel ya da gizli veri yüklemeyin. YÖK rehberine göre kişisel veriler anonimleştirilmeden ya da maskelenmeden üretken yapay zekâ sistemlerine girilmez.
Tezde nasıl raporlanır?
YÖK'ün rehberine göre üretken yapay zekânın araştırmanın hangi aşamasında ve ne ölçüde kullanıldığı açıkça bildirilir ve kullanılan bölümler yöntem kısmında açıklanır. TÜBİTAK'ın Ocak 2026 tarihli rehberi de literatür araştırması ve özetlemeyi, araştırmacının dikkatli denetimi ve doğrulaması koşuluyla genel olarak kabul edilebilir kullanımlar arasında sayar. Sistematik derleme yazıyorsanız PRISMA 2020'ye göre otomasyon araçlarının seçim sürecine nasıl katıldığı raporlanır; insanın ve aracın dışladığı kayıtlar ayrı gösterilebilir.
Aşağıdaki cümle örnektir; boşlukları kendi bilgilerinizle doldurun.
Yöntem bölümü
Literatür taramasının ilk aşamasında konuyla ilgili çalışmaları belirlemek için Elicit kullanılmıştır (erişim tarihi: …). Aracın önerdiği çalışmaların tam metinleri okunmuş ve künyeleri yayıncı sitelerinden doğrulanmıştır. Tarama ayrıca TR Dizin, DergiPark ve YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde yinelenmiştir.
Beyan metnini Yapay Zekâ Beyan Oluşturucu ile hazırlayabilirsiniz. Kuralların ayrıntısı YÖK yapay zekâ kullanım kuralları yazımızda. Bulduğunuz makaleleri düzenlemek ve kaynakçaya dönüştürmek için Zotero'yu, kendi PDF'lerinize soru sormak için NotebookLM'i kullanabilirsiniz.
Kaynaklar
Çelik, H. K., Çınar, R., & Akıncı, İ. (2025). Akademik yayınlarda atıf yapmanın rolü ve kaynakça yönetim yazılımları. TOTBİD Derleme Dergisi, 24(5), 485–500. https://doi.org/10.5578/totbid.derleme.dergisi.2025.71
Consensus. (t.y.). About us. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://consensus.app/home/about-us/
Elicit. (t.y.-a). Academic and nonprofit pricing. Elicit Help Center. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://support.elicit.com/en/articles/16631472-academic-and-nonprofit-pricing
Elicit. (t.y.-b). Citing Elicit, search methodology, and using Elicit's content in your own work. Elicit Help Center. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://support.elicit.com/en/articles/14757952-citing-elicit-search-methodology-and-using-elicit-s-content-in-your-own-work
Elicit. (t.y.-c). Elicit's limitations. Elicit Help Center. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://support.elicit.com/en/articles/14757928-elicit-s-limitations
Elicit. (t.y.-d). Elicit's source for papers. Elicit Help Center. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://support.elicit.com/en/articles/14758040-elicit-s-source-for-papers
Elicit. (t.y.-e). Pricing. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://elicit.com/pricing
Elicit. (t.y.-f). Privacy for uploaded papers. Elicit Help Center. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://support.elicit.com/en/articles/14758043-privacy-for-uploaded-papers
Linardon, J., Jarman, H. K., McClure, Z., Anderson, C., Liu, C., & Messer, M. (2025). Influence of topic familiarity and prompt specificity on citation fabrication in mental health research using large language models: Experimental study. JMIR Mental Health, 12, Article e80371. https://doi.org/10.2196/80371
Lindsley, A. (2026, 25 Haziran). Consensus. Oregon State University Libraries. https://guides.library.oregonstate.edu/consensus
Ohio University Libraries. (2026, 3 Nisan). What is Consensus? https://libguides.library.ohio.edu/Consensus
Page, M. J., Moher, D., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., . . . McKenzie, J. E. (2021). PRISMA 2020 explanation and elaboration: Updated guidance and exemplars for reporting systematic reviews. BMJ, 372, Article n160. https://doi.org/10.1136/bmj.n160
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2026). Destek süreçlerinde üretken yapay zekânın (ÜYZ) sorumlu ve güvenilir kullanımı rehberi. https://tubitak.gov.tr/tr/kurumsal/hakkimizda/uretken-yapay-zeka-rehberi
Walters, W. H., & Wilder, E. I. (2023). Fabrication and errors in the bibliographic citations generated by ChatGPT. Scientific Reports, 13, Article 14045. https://doi.org/10.1038/s41598-023-41032-5
Yükseköğretim Kurulu. (2024). Yükseköğretim kurumları bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerinde üretken yapay zekâ kullanımına dair etik rehber. https://proje.yok.gov.tr/tr/page/635
Bu yazının hazırlanmasında yapay zekâ desteği alınmıştır.