Bu sayfada
TR Dizin'e göre sistematik derlemeler, tartışma makaleleri ve uygun biçimde anonimleştirilmiş veri setlerinin ikincil analizleri etik kurul incelemesi gerektirmez. Bu çalışmalarda da yöntem bölümüne etik durum açıkça yazılır. Belge ve doküman incelemelerinde ise uygulama kurumdan kuruma değişir.
TR Dizin'e göre onay gerektirmeyen çalışmalar
TR Dizin sık sorulan sorular sayfasında bu çalışmaları şöyle sayar:
"Düzenli olarak yayınlanan çalışma türlerinden sistematik derlemeler, tartışma makaleleri ve uygun şekilde anonimleştirilmiş veri setlerinin ikincil analizleri etik kurul incelemesi gerektirmez."
TR Dizin, Sıkça sorulan sorular
Sistematik derleme
Sistematik derleme, açık bir soruyla ilgili çalışmaları önceden belirlenmiş ölçütlerle ve yinelenebilir bir aramayla bulup seçen ve bulgularını sentezleyen derlemedir; meta-analiz içerebilir. Bütün ve Çatalbaş'a göre sistematik derlemede katılımcı olmadığı için etik kurul iznine gerek duyulmaz ve bu durum derlemede belirtilir.
Tartışma makalesi
Bir konunun katılımcıdan veri toplanmadan, kaynaklar üzerinden tartışıldığı makaledir. TR Dizin bu makaleleri de onay gerektirmeyenler arasında sayar.
Anonimleştirilmiş veri setinin ikincil analizi
Başkasının topladığı bir veri setini yeniden analiz etmektir. TR Dizin'in koşulu, veri setinin uygun biçimde anonimleştirilmiş olmasıdır. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu anonim hâle getirmeyi, kişisel verilerin başka verilerle eşleştirilse bile hiçbir şekilde kimliği belirli ya da belirlenebilir bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesi olarak tanımlar.
Veri setinde ad, kimlik numarası ya da kişiyi tanıtan başka bir bilgi kalıyorsa bu koşul sağlanmış olmaz. Kişisel veri içeren kayıtlarla yapılan geriye dönük çalışmaları TR Dizin onay gerektirenler arasında sayar.
Veri setini paylaşan kurumun kullanım koşullarına da uyulur. YÖK yönergesi, başka kişi ve kurumlardan alınan veriyi izin verilen ölçüde ve şekilde kullanmamayı etik ihlal sayar.
Onay gerekmese de yöntem bölümüne yazılır
TR Dizin aynı yanıtta bu çalışmalarda da yöntem bölümünde etik hususlara ilişkin durumun açıkça belirtilmesini ister. Onayın neden gerekmediğini kısa bir cümleyle yazın; örnek cümleler yazının sonunda.
Kurumdan kuruma değişen durumlar
TR Dizin'in listesinde olmayan bazı çalışmalarda uygulama kurumdan kuruma değişir. En sık karşılaşılan örnek belge ve doküman incelemeleridir.
- Miser'in incelediği bir üniversitenin sosyal bilimler kurulu, belgeler gibi cansız varlıklar ya da araştırmacının ürettiği varsayımsal veriler üzerinde yapılan araştırmaları onay gerektirmez sayıyordu.
- Aynı üniversitede sosyal bilimler enstitüsü bu tür lisansüstü araştırmalar için kurula başvurmazken eğitim bilimleri enstitüsü onay arıyordu.
- Tekin ve Pekince, lisansüstü tezleri inceledikleri kendi doküman çalışmaları için planlama aşamasında etik kurul izni almıştır.
Tez, ders kitabı, mevzuat ya da yayımlanmış metinler üzerinde çalışıyorsanız enstitünüze ve başvuracağınız kurula danışın. Sistematik olmayan geleneksel derlemeler de TR Dizin'in listesinde ayrıca sayılmaz; bu konuda da enstitünüzün ya da derginin kuralına bakın.
Onay gerektiren çalışmalarla farkı
Katılımcılardan veri topluyorsanız onay gerekir. TR Dizin şu araştırmaları onay gerektirenler arasında sayar:
- Anket, mülakat, odak grup, gözlem, deney ya da görüşmeyle katılımcılardan veri toplanan nitel ya da nicel her araştırma
- İnsanların ve hayvanların, materyal ve veriler dahil, deneysel ya da başka bilimsel amaçlarla kullanılması
- İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar
- Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar
- Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince retrospektif çalışmalar
Başvurunun adımlarını ve istenen belgeleri etik kurul rehberimizde anlattık.
Yöntem bölümü için örnek cümleler
Cümleler örnektir; çalışmanıza göre uyarlayın.
Sistematik derleme
Bu çalışma yayımlanmış araştırmaların sistematik derlemesidir. Çalışmada katılımcılardan veri toplanmadığı için etik kurul onayı gerekmemiştir.
Tartışma makalesi
Bu makalede katılımcılardan veri toplanmamıştır. Bu nedenle çalışma etik kurul onayı gerektirmemektedir.
Anonimleştirilmiş veri seti
Çalışmada … tarafından anonimleştirilerek paylaşılan … veri seti kullanılmıştır. Veri seti kişileri tanıtan bilgi içermediği için etik kurul onayı gerekmemiştir. Veri setinin kullanım koşullarına uyulmuştur.
Belge incelemesi, kurumunuz onay istemiyorsa
Çalışmada yalnız yayımlanmış belgeler incelenmiş, katılımcılardan veri toplanmamıştır. … Enstitüsünün uygulamasına göre çalışma etik kurul onayı gerektirmemektedir.
Kaynaklar
Bütün, A., & Çatalbaş, M. (2024). Sağlık bilimlerinde sistematik derleme nasıl yapılır: Pratik bir rehber. Sağlık Bilimleri Dergisi, 33(3), 427–435. https://doi.org/10.34108/eujhs.1525641
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Kanun No. 6698. (2016, 7 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 29677). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf
Miser, R. (2023). Sosyal bilim araştırmaları etik onay süreci hakkında bir örnek olay araştırması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 56(2), 759–811. https://doi.org/10.30964/auebfd.1107014
Tekin, H., & Pekince, P. (2026). Çocuklarla yapılmış olan araştırmaların etik açısından incelenmesi: İçerik analizi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 24(1), 692–715. https://doi.org/10.37217/tebd.1763911
TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin. (t.y.). Sıkça sorulan sorular. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://trdizin.gov.tr/sss.html
Yükseköğretim Kurulu. (2025). Yükseköğretim kurumları bilimsel araştırma ve yayın etiği yönergesi [28 Ağustos 2025 tarihli değişikliklerle]. https://www.yok.gov.tr/documents/documents/68fb63b8b2511.pdf
Bu yazının hazırlanmasında yapay zekâ desteği alınmıştır.