Bu sayfada
Çalışmanız etik kurul onayı gerektiriyorsa onaysız yayımlamak etik ihlal sayılır. YÖK'ün bilimsel araştırma ve yayın etiği yönergesi, çalışmaya başlamadan önce alınması gereken izinleri yazılı olarak almamayı ve katılımcıların açık rızası ya da kurumun izni olmadan elde edilen verileri yayımlamayı etik ihlaller arasında sayar. Onay gerektirmeyen çalışmalar ise onaysız yayımlanabilir; bunlarda yöntem bölümüne etik durum yazılır.
YÖK yönergesi ne diyor?
Yönerge üniversite mensuplarının araştırmalarını ve lisansüstü tezleri kapsar. 4. maddesinde sayılan etik ihlallerden üçü doğrudan bu konuyla ilgilidir:
- Araştırma ve deneylerde, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinleri yetkili birimlerden yazılı olarak almamak
- Anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık rızasını almadan ya da araştırma bir kurumda yapılacaksa kurumun iznini almadan elde edilen verileri yayımlamak
- Başka kişi ve kurumlardan alınan veri ve bilgileri izin verilen ölçüde ve şekilde kullanmamak
Yönergenin 10. maddesine göre etik ihlal tespit edilen kişiler hakkında yükseköğretim kurumu ilgili mevzuata göre disiplin işlemleri ile idari, hukuki ve cezai işlemleri yapar. Etiğe aykırı eserle daha önce akademik unvan alınmışsa unvanın geri alınıp alınmayacağı da değerlendirilir.
Onay istemeyen bir dergi aramak neden çözüm değil?
Yönergedeki ihlal tanımı araştırmanın nasıl yürütüldüğüne bakar. Dergi onay bilgisini sormasa da onay gerektiren bir araştırma onaysız yürütülmüş olur.
TR Dizin'in dergi kriterleri editörlerden, her araştırmanın ilgili kurullarca araştırmadan önce onaylandığından emin olmalarını ve belgeleri istemelerini bekler. Etik kurul izni gerektiren makalelerde kurulun adı, tarih ve sayı yöntem bölümünde ve ayrıca ilk ya da son sayfalardan birinde yer alır. Yayımlanmış bir makale de sonradan incelenebilir, çünkü YÖK yönergesindeki kurulların görevlerinden biri etik ihlal iddialarını incelemektir.
Bu yazıda dergi adı ya da listesi vermiyoruz. Dergi seçmeden önce çalışmanızın onay gerektirip gerektirmediğine bakın; gerektiriyorsa önce onayı alın.
Veriyi onaysız topladıysanız
Veriyi onay almadan topladıysanız şu adımlar etik bakımdan doğru yoldur:
- Danışmanınızla konuşun. Durumu açıkça anlatın ve enstitünüzün kuralını birlikte öğrenin.
- Bitmiş araştırmaya onay çıkmayabilir. Miser'in incelediği kurul, tamamlanmış araştırmalarla yapılan başvuruları incelemeye almadı. Bir etik sorun bulunsa düzeltmek artık mümkün değildi.
- Planı kurula sunun, onaydan sonra veriyi yeniden toplayın. Böylece yöntem bölümüne doğru bilgiyi yazabilirsiniz.
- Kurul bilgisini gerçeğe aykırı yazmayın. Yöntem bölümündeki kurul adı, tarih ve sayı onay belgesindekiyle aynı olmalıdır.
- Toplanan veriyi onaysız yayımlamayın. Yönerge, katılımcı rızası ya da kurum izni olmadan elde edilen verileri yayımlamayı ayrıca etik ihlal sayar.
Onaysız yayımlanabilen çalışmalar
TR Dizin'e göre sistematik derlemeler, tartışma makaleleri ve uygun biçimde anonimleştirilmiş veri setlerinin ikincil analizleri etik kurul incelemesi gerektirmez. Bunlarda yöntem bölümüne etik durum yazılır. Ayrıntıları ve örnek cümleleri onay gerektirmeyen çalışmalar yazımızda bulabilirsiniz.
Kaynaklar
Miser, R. (2023). Sosyal bilim araştırmaları etik onay süreci hakkında bir örnek olay araştırması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 56(2), 759–811. https://doi.org/10.30964/auebfd.1107014
TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin. (t.y.-a). Kriterler. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://trdizin.gov.tr/kriterler.html
TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin. (t.y.-b). Sıkça sorulan sorular. Erişim tarihi 9 Kasım 2026, https://trdizin.gov.tr/sss.html
Yükseköğretim Kurulu. (2025). Yükseköğretim kurumları bilimsel araştırma ve yayın etiği yönergesi [28 Ağustos 2025 tarihli değişikliklerle]. https://www.yok.gov.tr/documents/documents/68fb63b8b2511.pdf
Bu yazının hazırlanmasında yapay zekâ desteği alınmıştır.